แรงดันกระชากจาก Pump Start/Stop ทำร้าย Pressure Gauge อย่างไร?

ในระบบปั๊มน้ำและระบบท่ออุตสาหกรรม Pressure Gauge หรือเกจวัดแรงดัน เป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้ผู้ปฏิบัติงานตรวจสอบแรงดันภายในระบบได้อย่างสะดวก แต่ในบางโรงงานอาจพบว่าเกจวัดแรงดันเสียหายก่อนเวลาอันควร เข็มไม่กลับศูนย์ อ่านค่าไม่ตรง หรือชำรุดซ้ำ ๆ ทั้งที่แรงดันขณะระบบทำงานปกติยังอยู่ในช่วงที่กำหนด

หนึ่งในสาเหตุที่ควรตรวจสอบคือ แรงดันกระชาก (Pressure Surge) ที่เกิดขึ้นระหว่างการเริ่มเดินปั๊มและการหยุดปั๊ม หรือ Pump Start/Stop

แรงดันที่เกิดขึ้นในช่วงเปลี่ยนสถานะของระบบอาจเพิ่มขึ้นหรือลดลงอย่างรวดเร็วภายในเวลาอันสั้น จนเครื่องมือวัดที่สัมผัสกับแรงดันโดยตรงได้รับผลกระทบ แม้เข็มบนหน้าปัดจะไม่ทันแสดงค่าสูงสุดที่เกิดขึ้นจริงก็ตาม

Ashcroft Blog

+1

บทความนี้จะอธิบายว่าแรงดันกระชากเกิดขึ้นได้อย่างไร ส่งผลต่อ Pressure Gauge แบบใดบ้าง และควรพิจารณาแนวทางใดเพื่อลดความเสี่ยงจากความเสียหายในระบบปั๊ม

1. Pump Start/Stop ทำให้เกิดแรงดันกระชากได้อย่างไร?

เมื่อปั๊มเริ่มทำงานหรือหยุดทำงาน ความเร็วและทิศทางการไหลของของไหลภายในท่ออาจเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวทำให้เกิดคลื่นความดันที่เคลื่อนที่ไปตามระบบท่อได้

ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า Pressure Surge และในกรณีที่เกี่ยวข้องกับของเหลว มักพบคำว่า Water Hammer หรือแรงกระแทกทางไฮดรอลิก

ตัวอย่างสถานการณ์ที่ทำให้เกิดแรงดันกระชาก ได้แก่

  • Pump Start: ปั๊มเริ่มเดินและเร่งการไหลของของเหลว ทำให้เกิดคลื่นความดันระหว่างการเปลี่ยนสถานะของระบบ
  • Pump Stop: ปั๊มหยุดกะทันหัน เช่น จากไฟฟ้าดับหรือระบบป้องกันสั่งหยุด อาจทำให้เกิดคลื่นความดันและการไหลย้อนกลับ
  • Check Valve ปิดอย่างรวดเร็ว: หากของเหลวที่กำลังไหลถูกหยุดอย่างฉับพลัน อาจเกิดแรงกระแทกในท่อ
  • วาล์วเปิดหรือปิดเร็วเกินไป: ทำให้ความเร็วของของไหลเปลี่ยนแปลงในระยะเวลาอันสั้น

ทั้งนี้ ความรุนแรงของแรงดันกระชากขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น ความเร็วของของไหล ความยาวและลักษณะของท่อ คุณสมบัติของของไหล วิธีควบคุมปั๊ม และการทำงานของวาล์วในระบบ จึงไม่สามารถประเมินจากแรงดันปกติเพียงอย่างเดียวได้

2. แรงดันกระชากทำลาย Pressure Gauge ได้อย่างไร?

Pressure Gauge แบบกลไกหลายรุ่นใช้ชิ้นส่วนรับแรงดัน เช่น Bourdon Tube เพื่อเปลี่ยนแรงดันให้เป็นการเคลื่อนที่ของเข็ม เมื่อมีแรงดันกระชากเกิดขึ้น ชิ้นส่วนเหล่านี้อาจได้รับภาระสูงกว่าที่ออกแบบไว้

ผลกระทบที่อาจพบได้มีดังนี้

2.1 เข็มวัดแรงดันไม่กลับศูนย์

หากชิ้นส่วนรับแรงดันได้รับแรงเกินขีดจำกัดที่กำหนด อาจเกิดการเสียรูปถาวร ทำให้เข็มไม่กลับไปยังตำแหน่งศูนย์เมื่อไม่มีแรงดัน หรือมีค่าคลาดเคลื่อนจากเดิม

2.2 เข็มสั่นหรือแกว่งผิดปกติ

แรงดันที่เปลี่ยนแปลงต่อเนื่องอาจทำให้เข็มสั่น อ่านค่าได้ยาก และเพิ่มภาระต่อกลไกภายในของเครื่องมือ โดยเฉพาะระบบที่มีทั้งแรงดันกระเพื่อมและแรงสั่นสะเทือนจากปั๊ม

2.3 กลไกภายในสึกหรอเร็วกว่าปกติ

การได้รับแรงดันและแรงสั่นสะเทือนซ้ำ ๆ อาจส่งผลต่อชิ้นส่วนกลไกและความสามารถในการแสดงค่าของเกจ ทำให้อายุการใช้งานสั้นลงได้

2.4 เกจเสียหายจากแรงดันเกินขีดจำกัด

หากแรงดันสูงสุดชั่วขณะเกินความสามารถในการทนแรงดันของรุ่นนั้น อาจทำให้ชิ้นส่วนรับแรงดันเสียหายอย่างรุนแรง จนต้องเปลี่ยนเครื่องมือใหม่

ข้อสำคัญคือ แรงดันกระชากอาจเกิดขึ้นในช่วงเวลาสั้นมากจนเข็มไม่สามารถแสดงค่าสูงสุดได้อย่างชัดเจน การที่ผู้ปฏิบัติงานเห็นแรงดันปกติบนหน้าปัดจึงไม่ได้ยืนยันว่าไม่มีแรงดันกระชากเกิดขึ้น

3. ทำไมแรงดันปกติไม่สูง แต่ Pressure Gauge ยังเสียได้?

นี่เป็นประเด็นสำคัญที่ฝ่ายซ่อมบำรุงและวิศวกรควรทำความเข้าใจ

สมมติว่าระบบปั๊มทำงานด้วยแรงดันปกติ 4 bar และติดตั้ง Pressure Gauge ช่วงวัด 0–10 bar เมื่อเดินระบบตามปกติ เข็มอาจแสดงค่าอยู่ที่ประมาณ 4 bar อย่างสม่ำเสมอ

แต่เมื่อปั๊มหยุดกะทันหัน หรือ Check Valve ปิดอย่างรวดเร็ว ระบบอาจเกิดแรงดันกระชากที่สูงกว่าแรงดันปกติในช่วงเวลาสั้น ๆ ได้

ตัวอย่างนี้เป็นเพียงสถานการณ์สมมติ ไม่ได้หมายความว่าระบบที่มีแรงดัน 4 bar จะเกิดแรงดันกระชากถึงค่าใดค่าหนึ่งเสมอ เพราะระดับแรงดันจริงต้องพิจารณาจากสภาพระบบและข้อมูลทางวิศวกรรม

สิ่งที่ควรตรวจสอบคือ

  • แรงดันสูงสุดที่เกิดขึ้นขณะเริ่มเดินและหยุดปั๊ม
  • ความสามารถในการทนแรงดันเกินของ Pressure Gauge รุ่นที่ติดตั้ง
  • ความถี่ในการ Start/Stop ของปั๊ม
  • การทำงานของ Check Valve และวาล์วควบคุม
  • การสั่นสะเทือนและแรงดันกระเพื่อมที่เกิดขึ้นระหว่างเดินระบบ

4. สัญญาณเตือนว่า Pressure Gauge อาจได้รับผลกระทบจากแรงดันกระชาก

หากพบอาการต่อไปนี้ ควรตรวจสอบทั้งตัวเครื่องมือและสภาพการทำงานของระบบ ไม่ควรรีบสรุปว่าเกิดจากแรงดันกระชากเพียงสาเหตุเดียว

อาการที่พบสิ่งที่ควรตรวจสอบ
เข็มไม่กลับศูนย์ชิ้นส่วนรับแรงดันเสียรูป หรือกลไกภายในผิดปกติ
เข็มกระตุกตอนเปิดปั๊มแรงดันเปลี่ยนแปลงรวดเร็ว หรือมีแรงสั่นสะเทือน
เข็มแกว่งระหว่างเดินระบบแรงดันกระเพื่อม การสั่นสะเทือน หรือการทำงานของปั๊ม
เกจเสียซ้ำหลังเปลี่ยนใหม่ช่วงวัด ความสามารถในการทนแรงดันเกิน และสภาพระบบ
ค่าที่อ่านได้ไม่สัมพันธ์กับเครื่องมืออื่นความคลาดเคลื่อน การอุดตัน ความเสียหาย หรือความแตกต่างของตำแหน่งวัด

หากสงสัยว่าเกจได้รับแรงดันเกิน ควรให้ผู้รับผิดชอบตรวจสอบตามขั้นตอนความปลอดภัยของโรงงาน และเปลี่ยนหรือสอบเทียบเครื่องมือตามความเหมาะสม ไม่ควรใช้เกจที่มีอาการผิดปกติเป็นเครื่องมือยืนยันความปลอดภัยของระบบ

5. วิธีป้องกัน Pressure Gauge จากแรงดันกระชากของปั๊ม

การป้องกันที่มีประสิทธิภาพควรพิจารณาทั้งตัวเครื่องมือวัดและสาเหตุที่ทำให้เกิดแรงดันกระชาก ไม่ใช่เปลี่ยนเกจเป็นรุ่นที่ช่วงวัดสูงขึ้นเพียงอย่างเดียว

5.1 เลือก Pressure Gauge ให้เหมาะกับระบบ

ตรวจสอบช่วงแรงดันใช้งานปกติ แรงดันสูงสุด และแรงดันกระชากที่คาดว่าจะเกิดขึ้น พร้อมตรวจสอบข้อกำหนดด้าน Overpressure ของผู้ผลิต

การเลือกเกจที่ช่วงวัดสูงขึ้นอาจเป็นส่วนหนึ่งของการแก้ปัญหา แต่ต้องแน่ใจว่าความละเอียดในการอ่านค่าและความแม่นยำยังเหมาะกับงานด้วย

5.2 พิจารณาติดตั้ง Pressure Snubber

Pressure Snubber เป็นอุปกรณ์ที่ช่วยจำกัดหรือหน่วงการส่งผ่านแรงดันที่เปลี่ยนแปลงรวดเร็วไปยังเครื่องมือวัด โดยรูปแบบและประสิทธิภาพขึ้นอยู่กับการออกแบบและสภาพการใช้งาน

อุปกรณ์นี้อาจช่วยลดผลกระทบจากแรงดันกระเพื่อมหรือแรงดันกระชากได้ แต่ไม่ใช่อุปกรณ์ที่รับประกันว่าจะป้องกันแรงดันเกินทุกกรณี และต้องเลือกให้เหมาะกับชนิดของของไหล ช่วงแรงดัน และความเสี่ยงการอุดตัน

miepl.com

+1

5.3 ใช้ Liquid-Filled Pressure Gauge เมื่อเหมาะสม

เกจแบบเติมของเหลวช่วยลดการแกว่งของเข็มจากแรงสั่นสะเทือนและแรงดันกระเพื่อมบางประเภท แต่ไม่ได้หมายความว่าจะป้องกันแรงดันกระชากที่เกินขีดจำกัดของเครื่องมือได้ทั้งหมด

จึงควรพิจารณา Liquid-Filled Gauge ร่วมกับความสามารถในการทนแรงดันเกิน และอุปกรณ์ป้องกันอื่น ๆ ตามสภาพจริงของระบบ

5.4 ตรวจสอบการทำงานของปั๊มและวาล์ว

หากแรงดันกระชากเกิดจากการเปลี่ยนความเร็วของของไหลอย่างรวดเร็ว ควรให้วิศวกรตรวจสอบวิธีเริ่มและหยุดปั๊ม การทำงานของ Check Valve และการควบคุมวาล์ว

ในระบบที่เหมาะสม อาจพิจารณาใช้ Variable Frequency Drive (VFD) เพื่อควบคุมการเร่งและลดความเร็วของปั๊ม หรืออุปกรณ์ลดแรงดันกระชากที่ออกแบบตามผลการประเมินระบบ

Waterhammer.com

+1

5.5 ประเมินระบบเมื่อเกจเสียซ้ำ

หากเปลี่ยน Pressure Gauge หลายครั้งแล้วพบปัญหาเดิม ควรตรวจสอบสาเหตุที่ต้นทาง เช่น การเกิด Water Hammer การติดตั้ง Check Valve การสั่นสะเทือน หรือแรงดันสูงสุดที่เกิดขึ้นจริง

การแก้ปัญหาที่ต้นเหตุจะช่วยลดโอกาสเสียหายซ้ำได้ดีกว่าการเปลี่ยนเครื่องมือวัดเพียงอย่างเดียว

6. เปรียบเทียบอุปกรณ์ที่อาจใช้ช่วยป้องกัน Pressure Gauge

อุปกรณ์หรือแนวทางหน้าที่หลักข้อควรพิจารณา
Pressure Snubberหน่วงการส่งผ่านแรงดันที่เปลี่ยนแปลงเร็วต้องเลือกขนาดและคุณสมบัติให้เหมาะสม
Liquid-Filled Gaugeลดการแกว่งของเข็มจากแรงสั่นสะเทือนและแรงดันกระเพื่อมบางประเภทไม่ได้ป้องกันแรงดันเกินทุกกรณี
Overpressure Protectorจำกัดแรงดันที่ส่งถึงเครื่องมือภายใต้เงื่อนไขการทำงานที่ออกแบบไว้ต้องตรวจสอบแรงดันตั้งค่าและข้อจำกัดของรุ่น
Variable Frequency Drive (VFD)ควบคุมความเร็วการเร่งและลดความเร็วของปั๊มต้องประเมินความเหมาะสมกับปั๊มและระบบ
Surge Control Systemลดหรือควบคุมแรงดันกระชากในระบบท่อต้องออกแบบจากสภาพระบบจริง

ไม่มีอุปกรณ์ชิ้นใดเหมาะกับทุกระบบ การเลือกใช้ควรอาศัยข้อมูลแรงดัน ลักษณะของของไหล การทำงานของปั๊ม และความเสี่ยงที่ต้องควบคุม

สรุป

แรงดันกระชากจาก Pump Start/Stop สามารถสร้างภาระให้กับ Pressure Gauge ได้ แม้แรงดันใช้งานปกติจะอยู่ในช่วงที่กำหนด เนื่องจากแรงดันสูงสุดชั่วขณะอาจแตกต่างจากค่าที่เห็นบนหน้าปัด

แนวทางป้องกันที่เหมาะสมคือ ตรวจสอบสาเหตุของแรงดันกระชาก เลือกเกจที่มีช่วงวัดและความสามารถในการทนแรงดันเกินตรงตามเงื่อนไข พิจารณา Pressure Snubber หรืออุปกรณ์ป้องกันที่เหมาะสม และประเมินการทำงานของปั๊มกับวาล์วร่วมด้วย

สำหรับโรงงานที่พบปัญหา Pressure Gauge เสียซ้ำหลังเริ่มหรือหยุดปั๊ม ควรตรวจสอบสภาพระบบอย่างเป็นขั้นตอนก่อนเปลี่ยนอุปกรณ์ เพื่อให้แก้ปัญหาได้ตรงสาเหตุและลดความเสียหายในระยะยาว

FAQ คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับแรงดันกระชากและ Pressure Gauge

Q1: Pump Start/Stop ทำให้ Pressure Gauge เสียได้จริงหรือไม่?

ได้ การเริ่มหรือหยุดปั๊มอาจทำให้เกิดแรงดันกระชาก ซึ่งทำให้แรงดันชั่วขณะเกินขีดจำกัดที่เครื่องมือวัดรองรับได้ ส่งผลให้ชิ้นส่วนรับแรงดันหรือกลไกภายในเสียหาย

Q2: Water Hammer กับ Pressure Surge ต่างกันอย่างไร?

Pressure Surge เป็นคำทั่วไปสำหรับการเปลี่ยนแปลงแรงดันอย่างรวดเร็ว ส่วน Water Hammer มักใช้เรียกปรากฏการณ์แรงดันกระแทกในระบบของเหลวที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงความเร็วของการไหลอย่างรวดเร็ว

Q3: ทำไม Pressure Gauge ช่วง 0–10 bar จึงเสีย ทั้งที่ระบบทำงานเพียง 4 bar?

เพราะแรงดันขณะเริ่มหรือหยุดปั๊มอาจสูงกว่าแรงดันปกติชั่วขณะ หากแรงดันนั้นเกินขีดจำกัดของเครื่องมือ ก็อาจทำให้เกจเสียหายได้ ทั้งนี้ต้องตรวจสอบแรงดันจริงและข้อมูลทางเทคนิคของรุ่นที่ติดตั้ง

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม / ขอใบเสนอราคา: [เบอร์ติดต่อ : 089-612-8998 / 095-369-5694 / Line : @pinpointt  / www.pinpointinstrument.co.th /https://pressuregaugethai.com // https://lin.ee/yuGLlkN

ดูรายละเอียดสินค้าเพิ่มเติมได้ที่ Pinpoint Instrument สินค้า  valve  วาล์วและเครื่องมือวัด

Facebook Fanpage : ขายวาล์ว และเครื่องมือวัด  ขายเกจวัดแรงดันและโฟลมิเตอร์   Pinpoint Instrument

Scroll to Top