ในกระบวนการผลิตของโรงงาน เครื่องมือวัดอุตสาหกรรม มีบทบาทสำคัญในการตรวจสอบและควบคุมค่าต่าง ๆ เช่น ความดัน อุณหภูมิ อัตราการไหล ระดับของเหลว และสัญญาณทางไฟฟ้า
แต่แม้เครื่องมือจะเคยผ่านการตรวจสอบและให้ค่าถูกต้องในช่วงแรก เมื่อใช้งานไปเป็นระยะเวลาหนึ่ง ค่าที่แสดงอาจเริ่มเปลี่ยนแปลงหรือไม่ตรงกับค่ามาตรฐานได้
ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า Drift หรือการเบี่ยงเบนของค่าการวัด
ดังนั้น การ สอบเทียบเครื่องมือวัด (Calibration) จึงเป็นหนึ่งในกระบวนการสำคัญที่ช่วยตรวจสอบว่าเครื่องมือยังเหมาะสมกับการใช้งานและให้ผลการวัดที่น่าเชื่อถือหรือไม่ โดยหลักการของ Calibration คือการเปรียบเทียบค่าที่เครื่องมือวัดแสดงกับค่าจากมาตรฐานอ้างอิงภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด
Drift คืออะไร?
Drift คือการเปลี่ยนแปลงหรือการเบี่ยงเบนของค่าที่เครื่องมือวัดแสดง เมื่อเวลาผ่านไปเมื่อเทียบกับค่าที่ควรเป็นหรือค่าที่เคยสอบเทียบไว้
ตัวอย่างเช่น
Pressure Gauge เคยอ่านค่าได้ใกล้เคียงกับค่ามาตรฐาน แต่หลังจากใช้งานเป็นเวลานาน เมื่อทดสอบกับมาตรฐานอ้างอิงกลับพบว่าค่าที่แสดงแตกต่างออกไป
หรือในกรณีของ Flow Meter เครื่องมืออาจแสดงอัตราการไหลที่แตกต่างจากค่าที่ได้จากมาตรฐานอ้างอิง
Drift จึงไม่ได้หมายความว่าเครื่องมือ “เสีย” เสมอไป แต่อาจเป็นสัญญาณว่าควรตรวจสอบความถูกต้องของเครื่องมือและประเมินว่าค่าคลาดเคลื่อนยังอยู่ในเกณฑ์ที่ยอมรับได้หรือไม่
5 สาเหตุที่ทำให้เครื่องมือวัดเกิด Drift
1. อุณหภูมิเปลี่ยนแปลง
อุณหภูมิเป็นหนึ่งในปัจจัยที่สามารถส่งผลต่อการทำงานของ Sensor และชิ้นส่วนภายในเครื่องมือวัด
โดยเฉพาะเครื่องมือที่ทำงานในพื้นที่ซึ่งมีอุณหภูมิสูง ต่ำ หรือเปลี่ยนแปลงบ่อย อาจทำให้คุณลักษณะของส่วนประกอบเปลี่ยนไป และส่งผลต่อผลการวัดได้
2. แรงสั่นสะเทือนและสภาพแวดล้อม
เครื่องจักรในโรงงานจำนวนมากทำงานร่วมกับมอเตอร์ ปั๊ม Compressor หรือระบบขับเคลื่อนต่าง ๆ ซึ่งอาจสร้างแรงสั่นสะเทือนอย่างต่อเนื่อง
นอกจากนี้ ความชื้น ฝุ่น การติดตั้งในตำแหน่งที่ไม่เหมาะสม หรือสภาพแวดล้อมที่รุนแรง ก็อาจส่งผลต่อประสิทธิภาพของเครื่องมือวัดได้เช่นกัน
3. การใช้งานเป็นเวลานาน
เมื่อเครื่องมือทำงานต่อเนื่องเป็นเวลานาน Sensor ชิ้นส่วนกลไก และวงจรอิเล็กทรอนิกส์อาจเกิดการเสื่อมสภาพตามอายุการใช้งาน
จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมเครื่องมือที่เคยอ่านค่าได้ถูกต้องในวันที่ติดตั้ง อาจไม่สามารถรับประกันได้ว่าจะให้ค่าความแม่นยำเท่าเดิมตลอดอายุการใช้งาน
4. สารเคมีหรือสิ่งปนเปื้อนในกระบวนการ
สำหรับโรงงานที่มีสารเคมี ของเหลว หรือก๊าซในกระบวนการผลิต เครื่องมือวัดอาจต้องสัมผัสกับสภาพแวดล้อมที่มีฤทธิ์กัดกร่อนหรือมีสิ่งปนเปื้อน
หากเลือก Material หรือ Specification ไม่เหมาะกับสภาพงาน อาจส่งผลต่อชิ้นส่วนที่สัมผัสกับ Process และทำให้ประสิทธิภาพของเครื่องมือลดลงได้
5. การติดตั้งหรือใช้งานไม่ถูกต้อง
แม้ตัวเครื่องมือจะมี Specification ที่เหมาะสม แต่หากติดตั้งผิดตำแหน่ง ใช้งานเกิน Range หรือไม่เป็นไปตามเงื่อนไขที่ผู้ผลิตกำหนด ก็สามารถส่งผลต่อค่าที่อ่านได้
ดังนั้นการเลือกเครื่องมือให้เหมาะกับ Pressure, Temperature, Flow Range, Media และสภาพแวดล้อม จึงมีความสำคัญตั้งแต่เริ่มต้น
Calibration คืออะไร?
Calibration หรือการสอบเทียบเครื่องมือวัด คือกระบวนการเปรียบเทียบค่าที่เครื่องมือวัดแสดงกับค่าของมาตรฐานอ้างอิงที่เหมาะสม เพื่อหาความแตกต่างหรือค่าคลาดเคลื่อนของเครื่องมือ
ผลจากการสอบเทียบสามารถนำมาใช้ประเมินว่าเครื่องมือยังอยู่ในเกณฑ์ที่กำหนดหรือจำเป็นต้องดำเนินการเพิ่มเติมหรือไม่
จุดสำคัญคือ Calibration ไม่ได้หมายความว่าต้องปรับเครื่องมือทุกครั้ง
การสอบเทียบเป็นการหาความสัมพันธ์ระหว่างค่าที่เครื่องมือแสดงกับค่ามาตรฐาน ส่วนการ Adjustment คือการปรับตั้งเครื่องมือเพื่อให้ค่าการแสดงผลกลับมาอยู่ในเกณฑ์ที่ต้องการ ซึ่งเป็นคนละขั้นตอนกัน
ทำไมต้องสอบเทียบเครื่องมือวัด?
1. เพื่อรู้ว่าเครื่องมือยังวัดได้ถูกต้องเพียงใด
การมองจากหน้าจอหรือหน้าปัดเพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันได้ว่าเครื่องมือมีค่าความคลาดเคลื่อนเท่าใด
การเปรียบเทียบกับมาตรฐานอ้างอิงช่วยให้สามารถตรวจพบความแตกต่างของค่าการวัดได้อย่างเป็นระบบ
2. ลดความเสี่ยงจากข้อมูลการวัดที่คลาดเคลื่อน
เครื่องมือวัดถูกนำไปใช้ประกอบการควบคุมกระบวนการผลิต ตรวจสอบคุณภาพ และติดตามสภาวะของระบบ
หากค่าที่วัดได้คลาดเคลื่อน ข้อมูลที่นำไปใช้ตัดสินใจหรือควบคุมกระบวนการก็อาจคลาดเคลื่อนไปด้วย
ISO ระบุว่าทรัพยากรสำหรับการติดตามและการวัดควรได้รับการควบคุมให้เหมาะสมกับวัตถุประสงค์ของการวัดและความเสี่ยงของกระบวนการ
3. ช่วยควบคุมคุณภาพของกระบวนการผลิต
เครื่องมืออย่าง
- Pressure Gauge
- Pressure Transmitter
- Flow Meter
- Temperature Sensor
- Level Transmitter
- Differential Pressure Gauge
- Control Instrument
ล้วนสามารถเป็นส่วนหนึ่งของระบบ Monitoring และ Process Control
การดูแลความถูกต้องของเครื่องมือจึงช่วยให้ข้อมูลจากกระบวนการมีความน่าเชื่อถือมากขึ้น
4. ใช้เป็นข้อมูลประกอบระบบคุณภาพ
ในระบบบริหารคุณภาพ องค์กรจำเป็นต้องมีหลักฐานที่เหมาะสมเกี่ยวกับความเหมาะสมของทรัพยากรสำหรับการตรวจวัดและการสอบเทียบตามบริบทที่เกี่ยวข้อง
ปัจจุบัน ISO 10012:2026 เป็นมาตรฐานด้านระบบการจัดการการวัดที่มุ่งสร้างความเชื่อมั่นต่อความถูกต้องและความน่าเชื่อถือของผลการวัด
เครื่องมือวัดประเภทใดที่ควรให้ความสำคัญกับ Calibration?
การสอบเทียบไม่ได้จำกัดเฉพาะเครื่องมือชนิดใดชนิดหนึ่ง แต่ควรพิจารณาจาก วัตถุประสงค์ของการใช้งาน ความเสี่ยง และความสำคัญของค่าที่วัด
ตัวอย่างเช่น
Pressure Gauge
ใช้ตรวจวัดแรงดันในระบบลม น้ำ ไอน้ำ Hydraulic และกระบวนการอุตสาหกรรม
Pressure Transmitter
ใช้ส่งสัญญาณแรงดันเข้าสู่ระบบควบคุม เช่น PLC หรือ DCS
Flow Meter
ใช้วัดอัตราการไหลของของเหลวหรือก๊าซในระบบ Process
Temperature Instrument
ใช้ตรวจสอบและควบคุมอุณหภูมิของกระบวนการผลิต
Level Instrument
ใช้ตรวจวัดระดับของเหลวหรือวัสดุในถัง
ดังนั้น ก่อนกำหนดรอบสอบเทียบควรพิจารณาจากการใช้งานจริงและความเสี่ยง ไม่ควรใช้ระยะเวลาเดียวกันกับเครื่องมือทุกประเภท
ควรสอบเทียบเครื่องมือวัดบ่อยแค่ไหน?
ไม่มีระยะเวลาสากลที่ใช้กับเครื่องมือทุกชนิด
รอบการสอบเทียบควรพิจารณาจากหลายปัจจัย เช่น
- ความสำคัญของเครื่องมือในกระบวนการ
- ความเสี่ยงหากค่าผิดพลาด
- ความถี่ในการใช้งาน
- สภาพแวดล้อม
- ประวัติค่าคลาดเคลื่อนจากการสอบเทียบครั้งก่อน
- ข้อกำหนดของผู้ผลิต
- ข้อกำหนดของระบบคุณภาพหรืออุตสาหกรรม
แนวทางของ ISO ระบุว่าระดับการควบคุมเครื่องมือวัดควรสัมพันธ์กับวัตถุประสงค์การใช้งาน กระบวนการ ผลลัพธ์ และความเสี่ยงที่เกี่ยวข้อง
ดังนั้นการกำหนดรอบ Calibration แบบ 6 เดือน / 12 เดือน / หรือระยะอื่น ควรอ้างอิงข้อมูลการใช้งานจริงและประวัติของเครื่องมือเป็นหลัก
5 สัญญาณที่ควรตรวจสอบเครื่องมือวัด
หากพบอาการต่อไปนี้ ควรพิจารณาตรวจสอบเครื่องมือเพิ่มเติม
1. ค่าที่อ่านได้แตกต่างจากเครื่องมืออ้างอิง
2. ค่าที่แสดงมีความผิดปกติหรือไม่เสถียร
3. ค่าที่วัดได้เปลี่ยนไปจากประวัติเดิมอย่างชัดเจน
4. เครื่องมือผ่านการใช้งานในสภาพแวดล้อมที่รุนแรง
5. ถึงรอบตรวจสอบหรือสอบเทียบตามแผนของโรงงาน
อย่างไรก็ตาม อาการเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าเครื่องมือเสียแน่นอน ควรตรวจสอบด้วยวิธีที่เหมาะสมก่อนตัดสินใจซ่อม เปลี่ยน หรือปรับตั้ง
สรุป
Drift คือการเบี่ยงเบนของค่าการวัดที่สามารถเกิดขึ้นได้เมื่อเครื่องมือถูกใช้งานไปตามเวลาและสภาพแวดล้อม
อุณหภูมิ แรงสั่นสะเทือน อายุการใช้งาน สภาพของ Process สารเคมี รวมถึงการติดตั้งและการใช้งานที่ไม่เหมาะสม ล้วนเป็นปัจจัยที่ควรนำมาพิจารณา
การ สอบเทียบเครื่องมือวัด (Calibration) จึงเป็นกระบวนการสำคัญสำหรับตรวจสอบความสัมพันธ์ระหว่างค่าที่เครื่องมือแสดงกับมาตรฐานอ้างอิง และช่วยให้ผู้ใช้งานมีข้อมูลสำหรับประเมินว่าเครื่องมือยังเหมาะสมกับงานหรือจำเป็นต้องดำเนินการเพิ่มเติมหรือไม่
สำหรับโรงงานที่ต้องการความน่าเชื่อถือของข้อมูล Pressure, Flow, Temperature, Level และ Process Instrument การวางแผนตรวจสอบและสอบเทียบอย่างเหมาะสมจึงเป็นส่วนหนึ่งของการบริหารจัดการระบบการวัดที่ควรให้ความสำคัญ
FAQ คำถามที่พบบ่อย
Q1: Drift ในเครื่องมือวัดคืออะไร?
A: Drift คือการเปลี่ยนแปลงหรือเบี่ยงเบนของค่าที่เครื่องมือวัดแสดงเมื่อเวลาผ่านไปเมื่อเทียบกับค่าที่ควรเป็นหรือค่ามาตรฐานอ้างอิง
Q2: Calibration คืออะไร?
A: Calibration หรือการสอบเทียบ คือการเปรียบเทียบค่าที่เครื่องมือวัดแสดงกับค่าจากมาตรฐานอ้างอิงภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด เพื่อประเมินความคลาดเคลื่อนและความเหมาะสมของเครื่องมือ
Q3: เครื่องมือวัดทุกชนิดต้อง Calibration หรือไม่?
A: ควรพิจารณาตามวัตถุประสงค์การใช้งาน ความสำคัญของการวัด ความเสี่ยง และข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง ไม่จำเป็นต้องกำหนดวิธีหรือรอบเดียวกันสำหรับเครื่องมือทุกประเภท
Q4: Pressure Gauge ควรสอบเทียบเมื่อไหร่?
A: ควรพิจารณาจากความสำคัญของจุดวัด สภาพการใช้งาน ประวัติผลการสอบเทียบ และข้อกำหนดของกระบวนการหรือระบบคุณภาพ
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม / ขอใบเสนอราคา: [เบอร์ติดต่อ : 089-612-8998 / 095-369-5694 / Line : @pinpointt / www.pinpointinstrument.co.th /https://pressuregaugethai.com // https://lin.ee/yuGLlkN
ดูรายละเอียดสินค้าเพิ่มเติมได้ที่ Pinpoint Instrument สินค้า valve วาล์วและเครื่องมือวัด
Facebook Fanpage : ขายวาล์ว และเครื่องมือวัด ขายเกจวัดแรงดันและโฟลมิเตอร์ Pinpoint Instrument